Gemeente weet kwade opzet met WOB-verzoek nog net te voorkomen
Een bedrijf uit Houten heeft een 'gecamoufleerd' verzoek op basis van de WOB (Wet Openbaarheid van Bestuur) ingediend bij de gemeente Tubbergen. Door erop te gokken dat de gemeente het verzoek te traag zou behandelen, kunnen zij een vergoeding van maximaal €1.260 vangen. Dat kan al door het stellen van een aantal pietluttige vragen.
Tot nu toe heeft de gemeente al 5 keer eerder met soortgelijke gevallen te maken gehad. Burgemeester Stegers: "Men wordt daarin heel vindingrijk, om vooral te voorkomen dat wij op tijd reageren. Ze sturen een brief die eruit ziet als een advertentie en ergens in de tekst staat dan 'en wij vragen die en die informatie'. De wet schrijft ook niet voor dat zoiets in een bepaalde vorm moet. In dit geval hebben wij inderdaad niet tijdig gereageerd."
WOB
De WOB geeft burgers sinds 1980 de mogelijkheid om informatie rond alles wat te maken heeft met beleid, de voorbereiding en de uitvoering op te vragen - zolang het in documenten is vastgelegd. In principe is alle overheidsinformatie - op enkele uitzonderingen, zoals privacygevoelige gegevens, na - openbaar, maar de openbaarmaking ervan is in vaak passief. Met een verzoek op basis van de WOB kan dus iedere burger alsnog om bepaalde informatie vragen.
Zeer recent zijn diverse WOB-verzoeken op het gebied van door bestuurders gedeclareerde bonnetjes in het nieuws geweest, net als de verzoeken rond de besluitvorming naar de inval in Irak. Die laatsten leidden tot het onderzoek van de Commissie Davids.
Problemen rond de WOB
Eén van de grote problemen bij informatieverzoeken op basis van de WOB is dat een groot aantal bestuursorganen (b.v. gemeenten) structureel de wettelijke beslistermijnen overschrijdt. Dit terwijl de wetgever bij de totstandkoming van de WOB heeft overwogen dat lange procedures juist contraproductief werken. De Nationale Ombudsman is daarbij nog een stapje verder gegaan en heeft termijnoverschrijdingen omschreven als een aantasting van het recht op vrije nieuwsgaring.
Sinds 1 oktober 2009 is er een wet van kracht die regelt wat er gebeurt als een overheidsorgaan niet tijdig reageert op een WOB-verzoek. Zo kan de aanvrager b.v. een gemeente in gebreke stellen en om een vergoeding vragen.
Mogelijke fraude
Het lijkt er sterk op dat geldelijk gewin de motivatie is van de afzender, maar dat hoeft natuurlijk niet. Daarom spreekt de gemeente van "mogelijk oneigenlijk gebruik van WOB en AWB". "We weten inderdaad niet of er opzet in het spel is. Maar we hebben gereageerd met 'je kan de boom in', we hebben het afgewezen. Je moet het claimen, die dwangsom. Er is sprak van stoute opzet en je gaat maar naar de rechter om dit voor elkaar te krijgen. Bij de rechter moet je griffierechten betalen en dan stoppen ze altijd, tot nu toe. Zo van 'oh jee, nu wordt het link en moeten we gaan betalen'. Een investering dus en ze willen alles behalve investeren", vertelt burgemeester Stegers. "Die postzegel gaat nog wel en die mail kost helemaal niks."
De gemeente Tubbergen weet wie de afzender is, maar maakt de naam niet publiek vanwege de bescherming van persoonsgegevens. "Het ging aanvankelijk om een WOB-verzoek om informatie dat als retorische vraag in een e-mail met een commerciële strekking was 'verstopt'. Mogelijk ging het betrokkene - een inwoner van Houten - meer om het verkrijgen van een dwangsom van 1.260 euro vanwege niet tijdig beslissen op het verzoek, dan om het verkrijgen van de gevraagde informatie." Ook in de andere gemeenten heeft de persoon in kwestie soortgelijke verzoeken gedaan.
Juridisch valt de praktijk - hoe krom ook - op dit moment niet aan te pakken. In de AWB staat niet dat de dwangsom vervalt, als de overschrijding van de termijn de schuld is van de aanvrager. Gemeenten moeten dus verplicht de portemonnee trekken.
